برنامهٔ شیفت یکی از تصمیمهایی است که بیشتر از همه روی هزینه و کیفیت خدمت اثر دارد، اما معمولاً در یک دفترچهٔ کاغذی و با یک پیام واتساپ ساخته میشود. نتیجه این است که ساعت شلوغ یک نفر کم است، ساعت آرام سه نفر حضور دارند، و یک نفر هر هفته اضافهکار میزند و هیچکس نمیداند چرا.
این مقاله برای مدیر، سرپرست شیفت و صاحب رستوران یا کافه نوشته شده است. هدف این است که روشی ساده برای زمانبندی شیفت پیدا کنید که هم هزینه را کنترل کند، هم به کارکنان فرصت استراحت بدهد، و هم در ساعت پیک خدمت را خراب نکند.
اول ساعتهای شلوغ را پیدا کنید
قبل از نوشتن هر شیفت، باید بدانید فروش در کدام ساعتها بالا و در کدام ساعتها پایین است. اگر فروش ساعتی را از صندوق دارید، یک هفته یا دو هفته را بررسی کنید. اگر ندارید، یک یادداشت ساده از تعداد میز یا سفارش در هر ساعت بگیرید.
معمولاً یک الگوی تکراری دیده میشود: صبحها آرام، ظهر یک موج کوتاه، عصر یک موج بلندتر و شب دوباره آرام. این الگو را روی یک جدول بنویسید. هر خانه نشاندهندهٔ یک ساعت و تعداد سفارش یا مشتری است.
نسبت نیرو به فروش: یک قاعدهٔ شروع
برای شروع، بهتر است یک نسبت ساده داشته باشید: در هر ساعت، تعداد نیروی سالن و آشپزخانه باید با حجم سفارش متناسب باشد. این نسبت برای هر کافه متفاوت است، چون منو، طراحی و سرعت آشپزخانه فرق دارند. تنها راه تعیین آن، آزمایش و ثبت است.
مثال فرضی: کافهای که ساعت ۱۰ تا ۱۲ صبح حدود ۲۰ سفارش در ساعت دارد، با دو نفر در سالن و یک نفر در بار بهخوبی کار میکند. اما ساعت ۱۸ تا ۲۰ که حدود ۶۰ سفارش در ساعت است، همان تعداد کم است و صف و تأخیر ایجاد میشود. این تفاوت باید در شیفت دیده شود، نه اینکه بهطور یکنواخت پخش شود.
شیفتهای همپوشان: ابزار اصلی
یکی از سادهترین تغییرها، استفاده از شیفتهای همپوشان است. بهجای دو شیفت ثابت هشت ساعته، میتوانید شیفتهای کوتاهتر با زمان شروع متفاوت داشته باشید. مثلاً یک نفر از ۱۰ تا ۱۸ و دیگری از ۱۳ تا ۲۱ کار کند. در این حالت، ساعت پیک دو نفر دارد و ساعت آرام یک نفر کافی است.
این روش به شرط آن است که هر کارمند بتواند استراحت منظم داشته باشد و برنامهٔ زندگیاش قابل پیشبینی باشد. شیفتهای تصادفی و تغییر لحظهای، هم ناراحتی ایجاد میکند و هم کیفیت کار را پایین میآورد.
برنامهٔ هفتگی: منتشر کنید و تغییر را ثبت کنید
برنامهٔ هفتگی باید حداقل چند روز قبل از شروع هفته منتشر شود. اگر کارکنان نمیدانند کی کار دارند، نمیتوانند برنامهریزی کنند. تغییرهای بعدی را هم باید در یک جای مشخص ثبت کنید، با نام کسی که جابهجا کرده و دلیلش. این ثبت، ابهام را کم میکند و جلوی اختلاف را میگیرد.
اگر کسی بیش از یک بار در ماه شیفتش را جابهجا میکند، این یک الگو است و باید بررسی شود. شاید برنامه با زندگی شخصی او نمیخواند، یا شاید ساعت کار شلوغتر از آن است که فکر میکنید.
اضافهکار: علامت یک برنامهٔ ضعیف
اضافهکار مداوم معمولاً یک نشانه است، نه یک انتخاب کارکنان. اگر هر هفته یک نفر اضافهکار دارد، پیش از اینکه او را سرزنش کنید، بپرسید: کدام ساعت کم گذاشتهایم؟ آیا یک نفر دیگر غایب بوده؟ آیا کاری به شیفت اضافه شده که جای آن در برنامه نیست؟
اگر اضافهکار را فقط با پرداخت حل کنید، هزینه بالا میرود و خستگی هم افزایش مییابد. اگر ریشه را پیدا کنید و یک نفر کم یا زیاد کنید، معمولاً هر دو هزینه و خستگی کم میشوند.
مرخصی و غیبت: قانون روشن بگذارید
در بیشتر کافهها، مرخصی و غیبت بدون قانون مشخص، مدیر را هر روز درگیر میکند. یک قانون روشن بنویسید: چند روز قبل باید درخواست داد، جانشین چگونه پیدا میشود، و چه کسی تأیید میکند. این قانون نباید ترسناک باشد؛ هدف این است که بدانید کی یک نفر کم است.
برای جانشین، یک فهرست از کارکنانی داشته باشید که بتوانند در چند ایستگاه کار کنند. این تنوع مهارت، بیشتر از هر چیز دیگری در روز غیبت کمک میکند.
نقش داده: کی برنامه را تغییر دهید؟
برنامهریزی شیفت باید هر دو ماه یکبار بازبینی شود. اگر فروش یک ساعت بالا رفته، یا یک کارمند جدید آموزش دیده، برنامه باید تغییر کند. ماهانه یک جلسهٔ کوتاه بگذارید که در آن سه چیز بررسی شود: ساعتهای پیک، هزینهٔ نیروی انسانی به نسبت فروش، و تعداد اضافهکار.
هزینهٔ نیروی انسانی را به نسبت فروش هم بسنجید. اگر این نسبت در یک ماه بالا رفته، شاید فروش کم شده یا برنامه سنگینتر از نیاز است. این عدد را با فروش همان ماه بسنجید، نه با یک میانگین عمومی.
نقش آموزش در کاهش اتلاف نیرو
کارکن تازهکار معمولاً کندتر است و خطای بیشتری دارد. اگر آموزش ندیده باشد، کل شیفت کند میشود. بنابراین در برنامه، یک نفر باتجربه را کنار نفر تازهکار بگذارید، حتی اگر این کار در کوتاهمدت هزینه داشته باشد. آموزش خوب، اتلاف را در ماههای بعد کم میکند.
نمونهٔ یک هفته: از جدول فروش تا برنامه
فرض کنید کافهای سه ساعت پیک دارد: صبح ساعت ۸ تا ۱۰، ظهر ۱۳ تا ۱۴، و عصر ۱۸ تا ۲۰ (ساعتهای فرضی برای توضیح). در شیفت صبح یک نفر کافی است، اما در ساعت ۸ تا ۱۰ دو نفر لازم است. ظهر هم یک نفر اضافه برای سالن کافی است، و عصر به سه نفر نیاز است: یک بار، یک سالن، و یک آشپزخانه.
برای پوشش این الگو، سه شیفت همپوشان میسازید: یک شیفت صبح از ۷:۳۰ تا ۱۵، یک شیفت میانی از ۱۲ تا ۲۰، و یک شیفت عصر از ۱۶ تا ۲۲. کارکنان دو شیفت اول را میتوانند بین خود بچرخانند. نتیجه این است که در ساعت پیک، نیروی لازم حاضر است و در ساعت آرام، هزینهای اضافه نمیشود.
این برنامه را روی جدول هفتگی بنویسید و یک هفته اجرا کنید. بعد از هفته، صف، زمان سرو و اضافهکار را با هفتهٔ قبل مقایسه کنید. اگر تغییر خوب بود، ادامه دهید؛ اگر نه، ساعت شروع یکی از شیفتها را جابهجا کنید.
دیدگاه کارکن: چرا برنامهٔ پایدار مهم است؟
کارکنی که میداند هفتهٔ بعد کی کار دارد، کمتر غیبت میکند و انگیزهٔ بیشتری دارد. برنامهٔ پایدار، حتی اگر ساعت کار کمی سنگین باشد، از برنامهٔ متغیر و بیپیشبینی بهتر است. کارکنی که مجبور است هر هفته برنامهٔ خود را از نو بسازد، با گذشت زمان دنبال کار دیگری میگردد و آموزشی که دیده از دست میرود.
برای همین، در جلسهای کوتاه، دربارهٔ برنامهٔ ماهانه با تیم حرف بزنید. وقتی کارکنان بدانند چرا برنامه این شکل است، معمولاً همکاری بهتری نشان میدهند.
ابزار: دفترچه، اکسل یا نرمافزار
برنامهٔ شیفت را میتوان در یک فایل اکسل یا حتی یک جدول روی دیوار نوشت. اگر تعداد کارکنان زیاد است یا چند شعبه دارید، نرمافزار زمانبندی کمک میکند. در انتخاب ابزار، بپرسید که آیا جابهجایی شیفت را ثبت میکند، آیا ساعت کار هر نفر را جمع میزند، و آیا گزارش هزینه به نسبت فروش دارد.
اگر بخواهید نیروها، نقشها و ساعت کار را در یک جا ببینید، صفحهٔ مدیریت کارکنان منووکس این موضوع را توضیح میدهد. در هر حال، ابزار جای تصمیم را نمیگیرد. اگر الگوی فروش را نشناسید، هیچ نرمافزاری برنامهٔ درستی نمیسازد.
وقتی برنامه به هم میریزد: یک پروتکل کوتاه
حتی بهترین برنامه هم روزی به هم میریزد: بیماری ناگهانی، باران شدید، یا یک رویداد محلی که فروش را دو برابر میکند. بهتر است از قبل یک پروتکل کوتاه داشته باشید: چه کسی جانشین میشود، چه کسی از شیفت دیگر میتواند زودتر بیاید، و چه کاری از منو موقتاً کنار گذاشته میشود تا ساعت پیک قابل مدیریت شود.
این پروتکل را روی یک برگه بنویسید و کنار دفتر مدیریت نگه دارید. وقتی روز سخت پیش میآید، نیازی به تصمیمگیری عجولانه نیست و کارکنان هم میدانند از چه کسی چه انتظاری هست.
چکلیست برنامهریزی شیفت
- فروش ساعتی دو هفته گذشته را فهرست کنید.
- سه ساعت پیک و سه ساعت آرام را مشخص کنید.
- برای هر ساعت پیک، نیروی لازم در سالن و آشپزخانه را تعیین کنید.
- از شیفتهای همپوشان برای پوشش ساعت پیک استفاده کنید.
- برنامهٔ هفتگی را حداقل سه روز قبل منتشر کنید.
- جابهجاییها را با نام و دلیل ثبت کنید.
- اضافهکار را هفتگی بررسی و ریشه را پیدا کنید.
- هر دو ماه برنامه و نسبت هزینه به فروش را بازبینی کنید.
پرسشهای متداول
برنامهٔ شیفت را چند روز قبل منتشر کنم؟
حداقل سه روز قبل از شروع هفته، تا کارکنان بتوانند برنامهریزی کنند و در صورت نیاز جابهجایی را از قبل هماهنگ کنند.
چگونه بفهمم نیروی کافی دارم؟
با بررسی صف و زمان سرو در ساعت پیک. اگر صف طولانی و سفارشهای دیرشده دارید، نیرو کم است. اگر در ساعت آرام چند نفر بیکار هستند، شاید زیاد است.
آیا شیفتهای کوتاه برای کافه مناسب است؟
در بسیاری از کافهها بله، بهخصوص برای پوشش ساعت پیک. اما باید مطمئن شوید که کارکنان استراحت کافی و برنامهٔ قابل پیشبینی دارند.
اگر کارکنان مدام درخواست جابهجایی دارند چه کنم؟
دلیل را بپرسید و الگو را بررسی کنید. اگر برنامه با زندگی آنها نمیخواند، تغییر در ساعت شروع یا تعداد شیفت میتواند کمک کند.
آیا نرمافزار زمانبندی لازم است؟
برای کافه کوچک نه ضروری است، اما اگر شیفتها پیچیده شده یا چند شعبه دارید، کمک زیادی میکند.
